Extra Care Design (1): Die oude dagen?

Waar willen we onze oude dag doorbrengen? In een stimulerende, mooie en flexibele woning, omringd door leuke mensen. Espressootje bij de hand. En met de juiste zorg natuurlijk. Wat beweegt er op dat vlak?

No way! Dat is hoe prille vijftigplussers denken over een woonzorgcentrum. “Mensen tussen vijftig en zeventig jaar zullen er alles aan doen om te voorkomen dat ze hun laatste levensjaren moeten slijten in een rusthuis”, weet Filip Lemaitre, marketeer en auteur van het vorig jaar verschenen boek ‘The Silver Ones’. “In een enquête bij vijftigers in Limburg antwoordde slechts één procent dat ze hun oude dag in een rust- en verzorgingsinstelling willen doorbrengen. Eigenlijk niemand dus. In hun ogen is dat terug naar het internaat waar anderen over jouw leven beslissen. Het staat haaks op het DNA van deze generatie, die haar wortels in de protestgeneratie heeft. Zij komen zelf met initiatieven om samen te werken met de zorgsector, waarin mantelzorg zeker een belangrijke plaats zal innemen”, voorspelt Filip Lemaitre.

TOEKOMSTPROOF BOUWEN & VERBOUWEN

Als een woonzorgcentrum niet het ideale scenario is, wat dan wel? Is de huidige woning toekomstproof? Of is het beter om te verhuizen naar een nieuwe extra comfortabele plek om aangenaam oud te worden? “We stellen in de praktijk vaak vast dat ouderen ertegen opzien om te verkassen”, zegt Stefaan Voet van Landelijke Thuiszorg. “Uit de recentste Woonsurvey blijkt dat 76% van de bevraagde 65-plussers in Vlaanderen zeker niet geneigd is om te verhuizen, terwijl dit percentage over alle leeftijdsgroepen heen slechts 56% bedraagt. De gehechtheid aan het eigen huis hangt samen met het welzijn van de ouderen.”

Ook Pieter Ledeganck van de studiedienst van de Gezinsbond bevestigt: “De huidige generatie van jonggepensioneerden is vooral vragende partij om de huidige woning af te stemmen op de noden van het ouder worden. Wij passen sinds een kleine twintig jaar zo’n 400 woningen per jaar aan voor mensen met een zorgbehoefte of een fysieke beperking. Meestal gaat het om aanpassingen in badkamers en keukens, zoals een brede inloopdouche, extra handgrepen, een verhoogd toilet of een lager werkblad, of om een hellend vlak bij een drempel of een traplift. Soms voeren we ook grotere werken uit en vormen we bijvoorbeeld de garage om tot een badkamer.

Mensen beseffen soms te laat dat hun woning niet aangepast is. Wie bouwt of verbouwt is best wat vooruitziender. Zo maakt een stopcontact boven én onderaan een trap het makkelijker om later een traplift te installeren. Ook een douche ruim en drempelloos maken vraagt weinig extra inspanningen bij een verbouwing.”

Het idee van levensloopbestendig bouwen en verbouwen vindt steeds meer ingang. “Misschien kan de overheid sensibiliseren in die richting of zelfs in premies voorzien”, vindt Nils Vandenweghe van de Vlaamse Ouderenraad. Goed om te weten: voor woningaanpassingen voor ouderen zijn er al premies van de Vlaamse overheid en van een aantal provincies en gemeenten.

SERVICEFLATS & CO

Een andere groep ouderen gaat de pensioenjaren op een nieuwe plek doorbrengen, in een bestaand appartement of vaak in een nieuwbouw. De jongste jaren werd er (voor de betonstop) nog flink wat gebouwd voor deze kopers: van serviceflats tot assistentie- en aanleunwoningen. “Termen die voor wat onduidelijkheid zorgen”, weet Nils Vandenweghe. “Erkende assistentiewoningen moeten aan regels voldoen, maar in de praktijk worden onder namen als ‘serviceflat’ heel wat minder betrouwbare woningen aangeboden. Daarom bestaat er nu een website die je toont waar je op moet letten.” (Zie kader.)

“Wij vinden het vooral belangrijk dat er een grote waaier aan woonvormen beschikbaar is, zodat iedereen zelf kan bepalen waar hij zich goed bij voelt: toegankelijke appartementen, kangoeroewoningen, cohousing, klassiekere verzorgingstehuizen, woonprojecten waar mensen in kleinere groepjes leven… En bovenal is de buurt enorm belangrijk. Als je minder mobiel bent, verkleint je actieradius. Dan is het belangrijk dat openbaar vervoer maar ook socioculturele activiteiten en de invulling van de basisbehoeften vlakbij zijn.” “Liefst binnen 300 meter van de woning”, benadrukt ook de Gezinsbond. “Er is dus nood aan buurtwinkels, dokters, apothekers en openbaar vervoer in elke deelgemeente. En aan zitbanken, publiek sanitair en goede begaanbaarheid.”

COMFORTDESIGN

Het (ver)bouwenthousiasme rond ouderen zorgt ook voor een nieuwe markt van speciaal meubilair. Belgische meubelmerken als Hidden en het pas gelanceerde Tuoi hebben als klant projectontwikkelaars of bouwfirma’s die tientallen appartementen tegelijk inrichten, en ook ouderen die hun huis aanpassen en comfort willen.

Axel Enthoven, ontwerper bij Tuoi, is zelf een zeventiger en richt zich op zijn leeftijdgenoten. “Het is niet omdat we ouder zijn dat we ongevoelig zijn voor mooi design. In onze collectie zit een sofa die optimaal past in kleinere woningen. Onze relaxstoel geeft je een zetje bij het opstaan. Er zit ook verwarming in ingebouwd, want wie slechter ter been is heeft het kouder. En zo hoef je ook niet de hele kamer te verwarmen. We hebben een kast met ophangsystemen die je kan uittrekken. En een extra geluidsabsorberend bed. Wie slechter hoort, heeft baat bij materialen die het geluid dempen en niet weerkaatsen. Glas is verschrikkelijk.”

Enthoven zet met Tuoi ook in op een nieuw type van meubels. “Uitstalkasten en vitrines zijn belangrijk voor ouderen, om herinneringen op te halen. En we werken aan een butlermeubel voor in de hal. Dat kan bril, portefeuille, EHBO en de agenda bevatten, en ook de brandblusser en de rookmelder en alle info voor familie en verzorgers. Zo’n specifieke kast helpt tegen het vergeten en zorgt voor de privacy op andere plekken in de woning.”

Ook Qualidom werkte aan een uitgebreide lijst met tips voor architecten en projectontwikkelaars bij het bouwen of verbouwen voor ouderen. Zo zijn lichtschakelaars op 80 cm hoogte het makkelijkst te vinden. En een schuifraam aan de straatkant versoepelt het sociaal contact.

WOONZORGCENTRUM WORDT TOPARCHITECTUUR

Omdat velen dankzij nieuwe hulpmiddelen en aangepaste woningen langer thuis kunnen blijven, stijgt de instapleeftijd in woonzorgcentra. “Mensen blijven gemiddeld anderhalf jaar in zo’n centrum. Het zijn de meest hulpbehoevenden die daar terechtkomen”, weet Nils Vandenweghe. “Die centra moeten dus echt zorgen van hoge kwaliteit kunnen bieden. Meer dan ooit wordt de buurt betrokken: van moestuinbakken waar ouderen en buurtbewoners samen in werken tot activiteiten met scholen in de omgeving. Woonzorgcentra worden zo minder medisch, maar besteden meer aandacht aan de levenskwaliteit.”

Bewijs daarvan is dat toparchitecten ingeschakeld worden om ze te bouwen. Onlangs nog werd woonzorgcentrum Kapelleveld in Ternat van architecten De Vylder Vinck Taillieu opgenomen op de shortlist van de European Union Prize for Contemporary Architecture – Mies van der Rohe Award.

“De uitdaging om kwaliteitszorg aan te bieden is enorm”, vindt Nils Vandenweghe. “Bij vergrijzing gaat het nog te veel over pensioenen en te weinig over zorg. Geen enkel scenario is ideaal voor iedereen. Wij vinden het belangrijk dat er een waaier aan zorgvormen beschikbaar is: lokaal dienstencentrum, dagverzorging, kortverblijf, kleinschalige projecten en woonzorgcentra.”

NIEUWE WOONVORMEN

Dat vijftigers en zestigers openstaan voor nieuwe woonvormen zoals duplex- of kangoeroewonen en cohousing is niet onlogisch: “Volgens de cijfers van het Federaal Planbureau is de stijging van het aantal eenpersoonshuishoudens vooral te wijten aan de vergrijzing. Men voorziet een toename van 31,2% in 2016 naar 40,2% in 2060”, weet de Gezinsbond. Het gevolg is een golf van innoverende immo door projectontwikkelaars, bouwfirma’s en overheden, en door de ouderen zelf.

Er wordt ook geëxperimenteerd met compleet nieuwe concepten. Zo is er ‘Mobiele zorg’, een project bij het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen waar Stefan Van Ouytsel van ontwerpbureau Yellow Window aan meewerkt: “Dat is een tijdelijke zorgwoning die je in de tuin kan plaatsen. Smart & connected uiteraard, waarbij toestellen met elkaar en met de mens communiceren via een netwerk, maar ook toegankelijk en met privacy. Deze zorgwoning kan snel geïnstalleerd en weer verhuisd worden. Het is meer een zorgservice dan een gebouw. Het is de uitdaging om vergunning, waterleiding, afvalwater, gas, elektriciteit en andere logistiek via deze formule sneller te laten verlopen dan in de traditionele bouw. De overheden werken mee. Het eerste pilootproject start deze zomer.”

Dat innoveren ook in eenvoudige dingen kan zitten, bewees Zorgbedrijf Roeselare eind vorig jaar: “Klanten van onze dienst Warme maaltijden aan huis kunnen plaatsnemen op de passagierszetel en meegaan op ronde”, legt Judith De Ryckere uit. “Zo kunnen ze genieten van de omgeving, anekdotes delen of gewoon gezellig keuvelen. Na de rit kan de maaltijdbezorger samen met hen een hapje eten. Dit idee is een groot succes.”

Dit artikel is verschenen in Nest van Maart 2019. Toen het nog een onafhankelijk bestaande titel was. En een eigen redactie had….
Copyright © 2019 Roularta Media Group. All rights reserved