No Pictures Please (3): De kwestie van de melkfles

Afval bestaat niet meer, anno 2017. Meer dan ooit zijn er mogelijkheden om afval gericht af te danken of te vermijden, om te recycleren en te hergebruiken. Maar wat doe ik met mijn lege melkfles?

Zondigen. Dat doe ik om de twee weken. Door een kleine vuilniszak buiten te zetten met daarin al mijn huishoudelijk afval. In één zak! Ik hoor drie verschillende vuilniszakken in huis te heb- ben, een glasbak én een kartonnen doos voor papier. Die twee laatste, dat lukt nog net, maar pmd en groenafval apart houden doe ik niet. Omdat ik in een klein appartement woon en geen plaats heb voor al die verschillende zakken. Ik doe er weken over om een pmd- of gft-zak gevuld te krijgen. Dus voel ik me altijd even heel slecht op woensdagavond, als ik dat ene zakje met al eens een melkfles en wat aardappelschillen aan de deur zet.

DESIGN HELPT HET KLIMAAT

Dat stemmetje dat dan “schande!” roept, heb ik op- gelopen in de jaren tachtig. als kind werd het er bij ons ingehamerd: sorteren kan je leren! Met over het algemeen een goed resultaat. In België zijn we kam- pioen in recycleren. Gemiddeld 70 procent van ons afval wordt gerecycleerd. Daarmee staan we aan de top in Europa.

Ik weet dat het moet. Ik weet ook waarom. Ik heb godbetert zelfs ooit Michael Braungart ontmoet. De Duitse chemicus is samen met William McDonough de grondlegger van het cradle-to-cradleprincipe. Dat benadrukt dat grondstoffen op het einde van een levenscyclus niet het stort op moeten, maar opnieuw gebruikt moeten worden, voor nieuwe producten.

“We zijn niet met te veel op aarde, we zijn gewoon te stom”, vertelde Braungart mij een kleine tien jaar geleden. “De opwarming van de aarde is geen ethische kwestie. Het is een praktische designkwestie. Door producten op een andere manier te ontwerpen, kunnen we de problemen oplossen. Door ze te bedenken in een biologische of een technologische kringloop.”

UNIVERSELE RECHTEN VAN MATERIALEN

Ondertussen is Braungarts principe van ecodesign goed verspreid in de industrie. Zijn theorie is de voedingsbodem voor de theorie van die nieuwe afval- goeroe van het moment: architect Thomas Rau. Rau pleit voor services: koop geen lamp, maar koop een soort abonnement om je huis te verlichten. Fabrikanten zullen er dan alle voordeel bij hebben om duurzaam te werken, op alle vlakken. Dan nemen zij de oude peertjes gewoon mee als ze kapot zijn, en ge- bruiken ze de onderdelen opnieuw. Makes sense.

Rau werkt aan circulaire verlichting, circulaire interieurs, kleding, witgoed. en ook aan materialenpaspoorten voor gebouwen en producten. Dat is een samenvatting en telling van alle specifieke materialen die gebruikt zijn. en hij gaat zelfs nog een stap verder: hij pleit voor de universele rechten van materialen, naar analogie met de universele rechten van de mens. Hij wil materialen niet alleen een identiteit geven, maar ook rechten. Zou ik mijn anonieme waardevolle melkfles minder snel richting verbrandingsoven sturen als die een paspoort en rechten heeft?

ETEN HERVERDELEN
Zelf probeer ik de afvalberg kleiner te maken door het gros van mijn huishoudspullen en meubels in de kringwinkels of op rommelmarkten te kopen. (een gemiddelde Vlaming koopt 5 kg aan in kringwinkels (2015), meestal textiel, meubels en huisraad. Het doel is om tegen 2022 naar 7 kg te gaan.) Ik laat mijn fiets nog liever voor 90 euro repareren dan dat ik een nieuwe koop. Ik supporter voor mijn ouders, die fervente vrijwilligers zijn in het lokale Repair Café. Ik ga met een eigen boodschappentas naar de winkel, met mijn menu in de achterzak. Ik maak meestal genoeg voor twee dagen. Ik heb daartoe maar een mini-koelkastje nodig en ik gooi amper eten weg.

Dat laatste is niet onbelangrijk. eetbaar voedsel ver- dwijnt immers nog te vaak in de vuilniszak. “16 à 17 kilogram per Vlaming in 2015 om precies te zijn, dat als ‘vermijdbaar voedselafval’ wordt geklasseerd”, aldus Jan Verheyen van de Ovam. langs Vlaamse kant is er de website voedselverlies.be, die tips en informatie bundelt. langs Waalse kant is er het Plan reGal, dat met 17 acties tegen 2025 dertig procent van de verspilling wil terugdringen op alle echelons van de voedselketen. Onlangs nog werden in Vlaanderen de eerste Food Waste awards uitgereikt. Viel bijvoorbeeld in de prijzen: Rekub, een organisatie die pop- uprestaurants opent met voedseloverschotten.

STRAFFEN EN BELONEN

De overheid doet haar best om afval aan te pakken. er zijn twee strategieën om gedrag aan te passen, dat weet elke ouder: straffen of belonen. Het eerste gebeurt al het langst: verbieden en taxeren. restafvalzakken zijn duurder dan vuilniszakken voor gesorteerd afval. Plastic zakjes worden gebannen in winkels in Wallonië sinds december 2016. In Vlaanderen klinkt de roep naar zo’n ban ook steeds luider. kleine, belangrijke stappen.

anderzijds, en dat is een meer belonende strategie, helpt de overheid ons om “minder stom” te zijn, zoals Braungart het noemt. Ik breng mijn lege batterijen, inktpatronen, elektronische toestellen en olie zonder probleem naar de winkels waar ik ze kocht, bijvoor- beeld. Omdat ik er toch moet zijn. en omdat die win- kels daartoe verplicht werden. Hoe belangrijk nabij- heid is bij afvalverwerking, wordt steeds duidelijker. er worden experimenten uitgevoerd en onderzoek ver- richt, ook bij ons. “Supermarkten produceren een aanzienlijke hoeveelheid afval en nemen veel stedelij- ke ruimte in beslag. Ze bieden de uitgelezen kans om afvalverwerking te koppelen aan ruimtelijke innovatie”, vinden Carmen Van Maercke en Caterina Rosso. Zij zijn de curatoren van de expo ‘een nieuwe kijk op afval’, die nog tot juni loopt in de Singel in Antwerpen.

POP-UPCONTAINERPARK

Mijn glas gooi ik in de glascontainer naast de ingang van de supermarkt, maar mijn lege melkflessen kan ik onderweg (nog) niet kwijt. Nochtans bestaat het, enkele straten verder: een sorteerstraatje. Dat is een plek op een pleintje waar in verschillende luikjes gesorteerd afval terechtkan. een inwoner krijgt een elek- tronische betaalkaart om de vuilnisbakken te openen, via een weegschaal betaal je per kilogram per pmd, gft of restafval. “Antwerpen heeft er, Gent, Sint-Niklaas, Lier en Nieuwpoort. en ook andere kustge- meenten experimenteren ermee. Zij kennen immers een meeuwenplaag én hebben veel tweedeverblijvers die de vuilniszakken al eens te vroeg buiten zetten”, aldus Jan Verheyen van de Ovam.

Nog een initiatief waar ik reikhalzend naar uitkijk: een pop-upcontainerparkje op wandelafstand. Op gezette tijden zal een reizend minicontainerpark naar elke wijk trekken om er grof huisvuil gericht op te halen. “De eerste experimenten lopen”, aldus de Ovam. Ideaal voor wie zoals ik alleen af en toe een kapotte plastic emmer of een restje verf heeft.

TRUCS VOOR EEN ANDER GEDRAG

Een slechte gewoonte aanpassen? Daar zijn psychologische trucs voor. Op de website van moinsdedechets vul ik een charter in. Ik mag vrij uit een lijst van twaalf vijf beloftes kiezen. “Moi, Leen Creve m’engage à respecter 5 comportements exemplaires: Je fais mes paiements en ligne. J’achète des fruits et des légumes de saison. Je prends une boîte à tartines. J’utilise les deux faces d’une feuille. J’évite les parfums de maison.”

Ik kies strategisch die zaken die ik ofwel al doe, ofwel het makkelijkst zijn. Maar die melkfles blijft me aanstaren, om de veertien dagen op woensdagsavond. Zal ik aan dat charter een zesde belofte toe- voegen en dan toch maar blauwe zakken kopen (ik heb net ontdekt dat die ook in kleine formaten bestaan)? Zal ik met mijn halflege exemplaar aan de deuren van mijn buren aankloppen om te checken of ze hetzelfde probleem hebben? Dat stemmetje in mijn hoofd zou er blij mee zijn. en de overheid ook.

Dit artikel verscheen eerder in het aprilnummer van Nest. In het meinummer, vanaf vandaag 5 mei in de winkel, bekeek ik hoe en waarom abonnementen op jeansbroeken, maatpakken of BMW’s interessant kunnen zijn.